BENEKLİ YEŞİL BALON BALIĞI/TETRAODON NİGROVİRİDİS

YAZAR:GÖKHAN BAYSAL

Genel Bilgiler:

Tetraodontidae familyasının (tetra = dört + odous = diş , Dört dişli) Tetraodontiformes, Actinopterygii sınıfına ait bir balıktır.

Bu balıkların önemli 5 karakteristik özelliği vardır.
- Vucutlarında bulunan bir bakteri yüzünden, bu balıkların eti ve iç organları önemli miktarda Tetradotoxin içerir. Tetradotoxin, hücrelerin iletişim kabiliyetlerini durduran ve 1 mg’ı bir insanı öldürebilecek güçte bir toksindir.
- Bu balıklar cok sert ve esnek bir deriye sahiptir. Çenelerinin altında bulunan bir kemik yardımı ile korktukları yada tehlikede oldukları zaman su yutup bu kemik ile kilitleyerek boyutlarını iki katına çıkartabilirler.
- Dört adet dişleri ile en sert kabuklar hatta mercanları unufak edebilirler.
- İkinci çift yüzgeç (pelvik yüzgeç) bu balıklarda bulunmaz.
- Göbek bölgelerinde, normalde görünmeyen fakat şiştiklerinde yerlerinden çıkan minik d**enler vardır. Diğer balon balığı türleri gibi büyük d**enleri olmasada, savunmasız değiller.

Yazının devamında kendilerine kısaca “Gsp" (Green spotted puffer) diyeceğiz.

Bukalemun benzeri, sürekli ayrı yönleri tarayarak kabuklu arayan gözleri, hedef buldukları zaman aynı noktaya kilitlenir. Böylece suratları insan benzeri bir görünüm kazanır. Gözleri karanlıkta ve ayndınlıkta gayet iyi görür. Ortamlarına alıştıktan sonra, akvaryumun dışını izlemeyi bir zevk haline getirirler. Onlara verdiğiniz yemin kutusunu bile öğrenir ve siz o kutuyu elinize aldığınızda yem vereceğinizi anlayıp çılgına dönerler.

Yaşam alanı olarak genelde suyun dip ve orta kısımlarını kullanırlar. Doğada dipteki kabuklular ve omurgasızlar ile beslenir. Gsp’lerın menüsünde kabuluklular bir vazgeçilmezdir. İki adet üstte, iki adet altta olmak üzere dört dişe sahip olan balon balıklarının dişleri, kemirgenler gibi sürekli uzamaktadır. Bu uzamayı dengede tutan kabuklular ile beslenmeleridir. Eğer dişlerini kabuklular yada sert yiyecekler ile törpülemezler ise dişleri çok fazla uzar ve yemek yiyemez duruma gelebilirler. Bunu önlemek için salyangoz gibi kabuklular yada sert balık yemlerini kullanmak gerekir, aksi halde balığı anestezi ile uyutup dişlerini bir makas ile kısaltmak durumunda kalabiliriz

Gsp seçimi:

Gsp’ler doğadan yakalanıp satılan balıklardır. Bu yüzden satın alınırken çok iyi incelenmesi ve iç parazit taşıyanlardan uzak durulması gerekir. İç parazit taşıyan bir Gsp içine çekmiş bir göbek ile kolayca ayırt edilebilir. Ayrıca dişlerinin uzamamış olması önemlidir, uzamış dişler hatalı beslenmenin bir göstergesidir ve bir süre sonra açlık ve hatta ölüm ile sonuçlanır.
Satın alırken, akvaryumda en aktif olanlar her zaman öncelikli olmalıdır. Bunu test etmek için, sigara yada kalem gibi bir cismi camın önünde gezdirip tepkilerini gözleyebilirsiniz. Dikkat edilmesi gereken ana şartlar;

-Yuvarlak, simetrisi bozuk olmayan bir göbek
-Burun üstündeki püsküllerin kopartılmamış olması
-Renklerde canlılık
-Dışarıya tepki (mümkünse camın arkasından gözlerini size d**enleri seçin)

Gsp’nizi seçtikten sonra sıra, önemli ama Türkiye’ de yeni bir tür oldukları için bilinmeyen bir ayrıntıya gelir. Bu balıkların tehlike anında su yutup şişme mekanizmaları kepçe ile yakalandıklarında tetiklenir. Ve sudan çıkartılırlarsa hava yutarlar. Bir çok Gsp bu havayı geri çıkartamaz ve ölebilir. Bu yüzden suda kepçe ile yakalandıktan sonra suya daldırılan bir kap ile çıkartılmaları gerekir. Böylece hiç hava ile temas etmeden taşınabilirler.

Ortam gereksinimleri:

>Tuzluluk
Maksimum 17 cm’e kadar buyuyebilen bu balık 4-5 cm’e ulaştığında acı su yani 1.010 civarı tuzlulukta bir akvaryuma geçmesi gerekir. Daha sonra tuzlu su yani 1.022 civarı tuzlulukta bir akvaryuma geçmelidir. Tuz oranı arttıkça balığın renklenmesi ve büyüme hızı artar. 15 yıldan fazla yaşıyabilen bu balığın gelişimi, sağlığı ve uzun ömürlü olabilmesi için mümkün olduğunca çabuk bir şekilde tuzlu suya geçirilmesi şarttır. Aksi halde boyutları küçük kalacak ve ömrü kısa olacaktır. Eğer balığınızı aldığınız yerde tatlı suda tutuluyorsa tuz yüklemesi yavas olmalıdır. Haftada 1,002 oranında tuz arttırarak balığı tuzlu suya kadar götürebilirsiniz. Bu oranda bir tuz yüklemesi kurulu olan akvaryumdaki tatlı suya alışmış nitrifikasyon bakterilerinin ölüp yerlerine yenilerinin görevi devralması için yeterli zamani verir. Daha hizli tuz eklenirse bacteria booster olarak bilinen, nitrivec, ammovec türünden katkılar kullanmanız gerekir. 1,002’ den daha hızlı tuz eklenmesi sadece deneyimli kisiler tarafindan yapilmasi gereken bir uygulamadir. Eksik kullanilan katkilar veya hatali uygulamalar sonucunda nitrifikasyonunuz çökebileceği için, Gsp’niz kör olabilir, hatta ölebilir.
Suyun tuzluluk oranı arttıkça Gsp’ler birbirlerine karşı daha sert hatta saldırganca davranacaktır. Bunu engellemek için yazının ilerki bölümlerindeki ortam gereksinimlerine dikkat edilmelidir.

>Tuz-Boy ilişkisi
5 cm'e kadar <> 1.005 – 1,008
5 cm - 10 cm arasi <> 1.010 – 1,015
10 cm ve yukarisi <> 1.018 – 1,022

Yukarıdaki değerler, tavsiye edilen minimum değerlerdir. Uzun vadeli sağlık ve gelişim için 1.018 – 1,022 tuzluluk idealdir. Bu tuzluluk oranına geçmenin bir avantajıda “Protein Toplayıcı” olarak adlandırılan aletleri kullanabilmektir. Bu cihazlar sayesinde sudaki protein gibi büyük moleküller, çürüyüp zararlı hale gelmeden önce sisteminizden ayrıştırılır. Gsp gibi büyük miktarlarda atık çıkartabilen (hem yemek yerken, hemde sonrasında) balıkların olduğu akvaryumlarda, su değerlerini korumak için olmazsa olmaz bir cihazdır.

Ortam ve su değerleri:

Gsp’ler sert mizaçlarının tersine hassas ve özen isteyen bir yapıya sahiptirler. Su değerlerindeki bozulmalar, fazla yemleme, fitrasyondaki eksikler bu balıkların küsüp, stresse girmelerine ve hatta ani ölümlere yol açabilir. Balon balıklarının beslenme zorluğu açısından başlangıç seviyesinde önerilmez. En az orta-üst seviyeli bir akvaryum birikim ve bilgisi gerekir.

Bölgeci balıklardır. Sürekli aynı yerde uyur ve bu yeri diğerlerine karşı korurlar. Bölgelerine tecavüz, ölümle sonuçlanabilecek kavgalar demektir. 100 litre suda en fazla iki Gsp bulundurulabilir, aksi halde ölümcül kavgalar olur. Bulundukları ortamda bolca dekor olması, görüş mesafesini kisaltip kavgaları en aza indirmek için şarttır. Ayrıca uyumaları için her Gsp’ye bir magara yada oyuk hazırlanmalıdır. Aksi halde birbirlerinin mağaralarını kapmaya çalışacaklar ve buda ölümcül kavgalara sebep olacaktir. Uyuyabilecekleri bir magarayi secip yerlestiklerinde, hareketlilikleri daha da artacak ve güvenle akvaryumda volta atacaklardir.

Su değerleri çok önemlidir. Aşırı nitrit ve nitrat, körlük ve ölümler ile sonuçlanabilir. 0 amonyak, 0 nitrit, maksimum 10 nitrat, 8.0 pH, 24-28 derece su sıcaklığı gerekir. Yemek yerken çok fazla atığı solungaçlarından boşaltırlar bu yüzden iyi bir filtrasyon şarttır.

Suyun tuzluluğu sağlık ve mutlulukları ile doğru orantılı olduğu için en az acı suda bulundurmak doğru olacaktır. Acı suda, akvaryumunuzdaki temizlik seçenekleri (bitkiler, çöpçüler) azalacagı için, sık sık dip çekmek su değerlerinizi korumanız için çok önemli bir hale gelir.

Gsp’lerin beyaz olan göbek bölgeleri renk değiştirebilen pigmenler içerir. Genelde uyurlarken siyaha yakın bir tona kada koyulaştırabilirler. Aynı zamanda içinde bulunduklari sağlık durumunu ve psikolojik durumunu renkleri ile belli ederler. Sağlıklı bir şekilde Gsp beslemek ve olası bir probleme erken müdahale edebilmek için bu renkleri takip etmeyi bir alışkanlık haline getirmemiz gerekir. Sağlıklı bir Gsp’nin göbeği her zaman bembeyazdır (taş vb. bir maddeye sürtündüklerinde o bölgece 10 – 20 dakikalığına siyahlık olabilir, endişe edilecek bir şey değildir.) Göbeğindeki koyulaşma 12 saatten fazla süren bir Gsp, kesinlikle size bir sorunu işaret etmektedir. Ya su değerlerinde, ya balığın sağlığında yada başka bir şeyde sorun vardır. Özellikle anüs çevresindeki uzun süreli bölgesel siyahlıklar buna örnektir ve kontrollere başlamanızı işaret eder (Isı, su değerleri, filtrasyon, oksijen vb.). Kafalarının üst kısmında daha renkli, fosforlu yeşil bir taç bölümü bulunur. Bu bölgedeki renk canlılığı sağlıklı ve mutlu bir Gsp anlamına gelir.

Yaşam bölgelerinde agresif, hızlı hareket eden, bölgeci balıklar olduğunda, Gsp’ler strese girerler. Bu durumu da göbeklerindeki bölgesel siyahlaşmalar şeklinde size iletirler. Sorun ortadan kalktığında göbek rengi normale dönecektir

Beslenme:

Gsp’ler tüm akrabaları gibi hızlı bir metabolizmaya sahip balıklardır. Bu yüzden düzenli ve zengin bir beslenmeye ihtiyaç duyarlar. Fakat beslenme belli bir düzen ile yapılmalıdır. 5 cm den büyük Gsp’lerinize haftada 1 gün oruç tutturabilirsiniz, Bunun sağlıkları açısından faydası olacaktır. Sürekli yemek için dilenen Gsp’lerin acıklı bakışlarına direnebilmek çok zordur ama buna alışmanız gerekir. Fazla beslenme Gsp’nizin sağlığı için zararlıdır.

Ana yiyecek olarak, karides, krill, deniz kabukluları, balık (temizlenmiş ve kılçıkları ayıklanmış) uygun olacaktır. Örnek olarak, 5 cm boyunda bir Gsp için günde bir yada iki kez 2 cm uzunlukta 1 cm genişlikte balık eti yeterlidir. Beslenme değerleri söz konusu olduğunda mümkün olduğu kadar dondurulmuş ürün kullanmaktan çekinmemiz lazım. Dondurulmuş gıdalarda besleyicilik azalmaktadır. Balıkçıdan alıp evimizde hazırlayacağımız bir yemek daha besleyici ve hesaplı olacaktır. Ben haftada bir kez 200 gram hamsi alıp ayıklatıyorum. Eve geldigimde hamsilerin kılcıklarını çıkartıp fileto haline getiriyorum. Bu filetoları en fazla 1 hafta boyunca derin dondurucuda tutuyorum ve lazım oldukça dondurucudan lazım olan miktarda filetoyu alıp, oda ısısında çözüyorum. Böylece balıklar sürekli taze yem yiyorlar.

Ana beslenmenin yanında önemli olan diğer beslenme de diş törpülemek içindir. Gsp başına, haftada dört yada beş tane salyangoz verilmesi gerekiyor. Böylece dişlerinin uzamasını engelliyebiliriz. Salyangoz’a alternatif olarak çeşitli firmaların sert ve suda çabuk yumuşamayan yemlerini de kullanabilirsiniz.

Beslenmeler her zaman akvaryumun aynı bölgesinden yapılmalıdır. Bu sayede rahatsızlığı olan bir balık yeme gelmediği zaman anlaşılabilir. Gsp’ler çok zeki balıklardır. Çok çabuk öğrenir ve sizi şaşırtırlar. Verdiğiniz yemleri, kutularını, renklerini daha siz elinize aldığınızda anlar ve yemek için heyecanlanmaya başlarlar. Bu konuda eğitmek için, yemek vermeden önce, vereceğiniz yemi, kutusunu camdan Gsp’lerinize gösterebilirsiniz. Kısa bir süre sonra sevdikleri yemlerin kutularını görünce nasıl sevindiklerini göreceksiniz.

Gsp’ler için olası arkadaşlar:

Aslında bu balıklar için en uygun olanı tek başlarına yaşamalarıdır. Yanlış balık seçimleri, ya Gsp’lerin bu balıkları katletmesiyle ya da bu balıkların Gsp’leri strese sokmalarıyla sonuçlanabilir. Genelde kendilerinden daha büyük ve sakin balıklar ile pek ilgilenmezler ama her Gsp’nin kendine has seçim ve davranışları olduğu için bu konuda kesin konuşamıyoruz. Boyları büyüdükçe diğer balıklara olan toleransları azalır ve bir süre sonra “Gsp değilse, yemdir!” gibi bir tavır sergilemeye başlayabilirler. Bazıları yaşları ilerledikçe kendi türlerine bile tahammül edemez hale gelebilir.

Eğer çok balık olan ve çeşitli türlerin bulunduğu bir akvaryum istiyorsanız Gsp sizin için uygun olmayacaktır. Figür 8 gibi balon balığı türlerini seçebilirsiniz. Aşağıdaki listedeki balıklar tecrübe edilen balıklardır, ama her Gsp’nin karakteri, davranışları, toleransı farklı olacaktır.

>Acı su arkadaşları:
Mono türleri, argus türleri, molly türleri, Afrika cichlid türleri, bumblebee goby, okçu balığı türleri...

>Tuzlu su arkadaşları:
Papazbalığı türleri, palyaço balığı türleri, cerrah balıkları melek balıkları, cüce melek balıkları, hermit yengeçleri...

Gsp’lere acil müdahele teknikleri:

> Diş Kesme
Eğer Gsp’niz düzenli olarak kabuklular yada sert yiyecekler ile beslenmediyse, diş uzaması engellenemez. Bu durum balık için gittikçe daha rahatsız edici bir hale gelir ve bir sura sonra diş uzaması yemek yemeyi engelleyecek hale gelir. Bu durumda yapabileceğimiz şey anestezi ile Gsp’mizi uyutup dişlerini kısaltmaktır.

Puffer dişleri insan tırnağına benzer bir yapıdadır ve tırnak aralarında kullanılan makaslar ile kısaltılabilir. Bu, tecrübe gerektiren ve hatalı yapıldığında balığa zararlı olacak bir uygulamadır. Burada anlatılış sebebi, son bir çare olarak kullanılabileceğinin bilinmesidir. Bu olay ile karşılaşmamak için sert yiyeceklere özen göstermemiz gerekir.

Anestezi için gerekli olan madde saf karanfil yağıdır. Satın alınırken içinde katkı olmamasına dikkat etmek gereklidir. 300 ml akvaryum suyunu bir kaba koyup içine 2 damla karanfil yağı ekleriz. Bu bir Gsp’yi uyutmaya yeterlidir. Gsp’mizi hazırlanmış suya koyduğumuzda 1-2 dakika içinde tamamen uyuyacaktır. Uyuduğunda sakin ve sabırlı bir şekilde, hic bir yerine zarar vermeden Gsp’yi tutup kısa aralıklarla sudan çıkartıp uzamış olan dişi makasımız ile kısaltabiliriz. Bu işlem sırasında en güvenli yöntem dişin sadece üstünden, rahatlatacak kadar bir kısmını kesmektir. Daha sonra salyangoz vererek, gerisini Gsp’nin halletmesine izin veririz.

Gsp’yi hazırlanmış sudan çıkartıp ana tankın sakin bir yerine koyduğumuzda, 3-4 dakika içinde kendine gelecek ve mutlu bir şekilde yüzmeye devam edecektir.

>Hava çıkartma – Geğirtme

Sudan çıkartılan bir Gsp, şişme sırasında su yerine hava yutar. Bu hava çoğu zaman geri çıkartılamaz ve ölüme yol açar. Bu durumdan korunmak için kepçe ile yakalanan Gsp, suya batırılan bir bardak yada kap içinde çıkartılır.

Bir dalgınlık yada hata sonucu Gsp’miz hava yuttuğunda bunu geğirterek çıkartmamız gerekir. Hava yuttan balık zaten yüzeyde kalacağı için tutmanız kolaydır. Kuyruk yüzgecinden tutup, incitmeden, balığın ağzı suyun yüzeyini işaret eder şekilde (balık tamamen suyun içinde kalacak şekilde) tutarak balığı kibarca silkeleriz. Böylece balık yuttuğu havayı çıkartabilir. Eğer yeterli olmazsa hafifçe göbeğine dokunabilirsiniz (bastırmadan).

>Kör Gsp

Gsp’niz sürekli sağa sola çarparak yüzüyor ve hareketlere tepki vermiyorsa, su kalitenizde ciddi bir sorun olabilir. Düşük su kalitesi Gsp’lerde körlüğe yol açar. Bu yüzden değerler sürekli takip edilmeli ve filtrasyon düzenli olmalıdır.

Böyle bir durumda ilk yapacağımız şey, %50 su değişimidir. Su değişiminden sonra suya Hagen Aqua Plus, Sera Aqutan gibi bir katkı eklememiz gerekir (mümkünse çift doz). Daha sonra suya anti bakteriyel bir ilaç eklemeliyiz. Eğer elinizin altında yoksa, Omnipur gibi “Malaşit yeşili” içeren bir ilaç kullanılabilir. Takip eden günlerde, her gün %10 su değişimi yapılır. Bu süreç boyunca Gsp’nizin körlüğü yavaş yavaş geçeceği için beslenmesini elinizle yapmanız gerekir. Ayrıca keyifleri yerinde olmayacağından fazla yemezler. Bu yüzden az miktarı bile besleyici olan balık eti, karides gibi gıdalar kullanılmalıdır. Yemi uzun bir cımbız ile tutup, Gsp’nin önünde tuttuğumuzda azar azar da olsa yiyecektir.

Önemli önlemler:

-Eğer 1 taneden fazla Gsp’niz varsa. Her birine ait bir mağara olduğundan emin olun (100 litreye bir Gsp kuralına uyulduğunu kabul ediyoruz).
-Sürekli aktif bir karantina tankı bulundurun, bu tankın tuzluluk oranı ana tank ile aynı olsun. Arada bir bu tanka ana tanktan az miktarlarda (300-400 ml) su katın ve mümkünse bu tankta biyolojik döngünün devamı için bir yada iki tane molly besleyin(molly’ler 1.025 saliniteye bile alışıp, neşeli bir şekilde yaşarlar).
-Gsp’ler kolay kolay birbirlerine zarar vermezler (anlatılan tüm gereksinimler karşılanmışsa). Ama her an aralarında bir kavga çıkabilir. Bu durumda bir tanesi kötü bir şekilde dayak yiyecektir. Dövülen balığı, olay unutulana kadar (1-2 gün) karantina tankında tutmanız faydalı olacaktır. Dişleri ne kadar keskin olursa olsun bir birlerinin vücutlarında yara açamazlar (derileri çok esnek ve sağlamdır). Oluşan diş izleri ve morluklar 2-3 gün içinde geçecektir.
-Mümkünse yemlerini her birine tek tek vermek ve yemek sırasında karşılaşmalarını engellemek uygun olacaktır. En büyük kavgalar bölge ihlali ve yemek paylaşımı sırasında çıkar.

* Katkılarından dolayı Sn. Oguz SAĞLAM’a teşekkür ederim.
* Uyutma tekniği ve dozaj bilgileri için Puffer Forum yazarlarından PufferPunk’e teşekkür ederim