AKVARYUMLARINIZIN ŞAKLABANLARI; PALYAÇO BALIKLARI

YAZAR SELİM ÖZADAR

Palyaço balıkları şüphesiz en fazla sevilen, çoğumuzun akvaryumunda bulunan ve en dayanıklı deniz balıklarından biridir. Palyaço balıkları Pomacentridae familyasındandır. Aynı familyada yine çok dayanıklı ve rengarenk türleri bulunan papazbalıkları da (damseller) bulunur. Alt-familya Amphiprioninae 2 cinsi kapsar. Bunlar Amphiprion ve Premnas’tır.
Amphiprion cinsi 27, Premnas ise 1 palyaço balığı türünü kapsar.

Bu kadar fazla palyaço türü olmasına rağmen bunlardan yalnızca bazılarını Türkiye’ de bulabilirsiniz. En fazla görülen türler A. ocellaris, percula, frenatus, clarkii ve P. biaculeatus’tus. Bunların yanında A. ephippium, sebae, melanopus, sandaracinos, perideraion ve akallopisos da zaman zaman bulunabilir.

Bazı türler ise hiç akvaryum pazarına girmemiştir veya çok düşük sayıda girer. Bu palyaço türleri genelde ya askeri bölge içindedirler yada yaşadıkları yer koruma altına alınmıştır. Amphiprion omanensis ise yalnızca Umman Sultanlığının denizlerinde bulunur ve Umman Sultanı balıklarının toplanmasına izin vermez.

Palyaço balıkları kompleks adı verilen 6 ayrı gruba ayrılmıştır. Amphiprioninae familyasındaki balıklar benzer özelliklerine göre birbirlerinden ayrılmıştır ve bu grupların her birine kompleks denmiştir. 6 palyaço balığı kompleksi 27 palyaço türü ile şunlardır (28. palyaço türü Amphiprion omanensis henüz bir komplekse sokulmamıştır);

Clarkii kompleksi

- A. akyndinos

- A. allardi

- A. bicinctus

- A. chagosensis

- A. chrysogaster

- A. chrysopterus

- A. clarkii

- A. fuscocaudatus

- A. latifasciatus

- A. tricinctus

Domates kompleksi

- A. melanopus

- A. ephippium

- A. frenatus

- A. mccullochi

- A. rubrocinctus

Kızıl palyaço kompleksi

- P. biaculeatus

Kokarca kompleksi

- A. akallopisos

- A. leucokranos

- A. nigripes

- A. perideraion

- A. sandaracinos

- A. thiellei

Perkula kompleksi

- A. ocellaris

- A. percula

Semersırtı kompleksi

- A. latezonatus

- A. polymnus

- A. sebae

Kompleksleri balıkları tanıtırken de kullanabiliriz. Her bir türü teker teker anlatmak yerine her bir kompleksi anlatmak daha kısa sürecektir çünkü komplekslerdeki balıklar aynı özellikleri taşırlar.
 

Clarkii kompleksi

Clarkii kompleksi en fazla palyaço türü içeren komplekstir ve 10 tür içerir. Bunlar arasında en meşhuru A. clarkii’dir. Clarkii kompleksi palyaço balıklarında 3 çizgi bulunur. Kuyrukları diğer palyaço türlerinden farklıdır ve bu yüzden daha hızlı yüzebilirler. Bir tehlike olduğunda diğer palyaçolardan daha hızlı kaçabileceklerinden, anemonlarından birkaç metre uzaklaşabilirler.
Clarkii palyaço balıkları diğer clarkii kompleksleri gibi erkek ve dişi arasında boy farkı oldukça azdır. Clarkiilerde genelde iki farklı renk bulunur; siyah olanlar ve sarı olanlar. 12-13cm’ye kadar büyüyebilirler. Doğada kullandıkları anemonlar; Entacmaea quadricolor (balon uçlu anemon), Heteractis crispa (sebae anemon), H. malu, H. magnifica (ritteri anemon), H. aurora, Stichodactyla gigantea, S. haddoni (halı anemonu), S. mertensii, Cryptodendrum adhaesivum ve Macrodactyla doreensis’tir (uzun tentaküllü anemon).
Domates palyaço balıkları kadar agresif olmasalar da bölgelerini diğer balıklara karşı koruyacaktırlar. Bazı yerlerde yumurtadan çıkan clarkii yavrularının belli bir boya kadar artemia ile büyütüldüğü yazılmaktadır. Eğer artemiaya vitamin eklenirse belki sonuç daha başarılı olabilir fakat tabiki en iyi yöntem rotiferle beslemek.

Domates kompleksi

Domates kompleksi palyaçolarda ateş palyaço balığı (A. ephippium – Fire clownfish) dışında tüm cinsler yetişkin olduğunda gözün arka kısmına yerleşik tek bir çizgi bulundurur. Ateş palyaço balığında ise hiç çizgi yoktur. Domates kompleksi palyaço balıkları tüm palyaço balıkları arasında en agresif olanlarındandır. İçinde domates palyaço balığı olan bir akvaryuma elinizi dahi sokamayabilirsiniz. Eğer akvaryumda yuva olarak kullandıkları bir anemon varsa anemonun rahatı için kayaları kıpırdatabilirler, mercanları devirebilirler ve büyük bir alandaki kumu kuyruklarıyla akıntı yaparak kaldırabilirler. Bu kadar güçlü bir hayvan doğal olarak eliniz akvaryumdayken kolayca elinizi de kanatabilir. Boy olarak da kızıl palyaço balıklarından sonraki en büyüklerindendirler. Domates komplekslerinde dişi ile erkek arasında boy farkı clarkiilerde olduğu gibi çok azdır bu yüzden eş seçerken çok dikkatli olunmalıdır. Eşleştirmek için iki çok küçük palyaço seçilmelidir.
Renk olarak domates palyaço balığı (A. frenatus – Tomato clownfish), palyaçolar içinde en canlı kırmızıya sahip olanlardan biridir. Domates ve tarçın palyaço balıkları (A. melanopus – Cinnamon clownfish) birbirine çok benzerler fakat domates palyaçoların en öndeki karın yüzgeçleri kırmızı, tarçın palyaçoların ise siyahtır.
Doğada tüm domates palyaço kompleksleri balon uçlu anemonu yani Entacmaea quadricolor’u yuva olarak kullanabilirler. Bunun yanında alev palyaço balığı Heteractis crispa’yı, tarçın palyaço balığı H. crispa ve H. magnifica’yı ve A. rubrocinctus Stichodactyla gigantea’yı da doğada yuva olarak kullanır.

Kızıl palyaço kompleksi

Kızıl palyaço kompleksi yalnızca tek bir balık içerir. Kızıl palyaço balığının (P. biaculeatus – Maroon clownfish) yüzünde cüce melek balıklarınınkine benzeyen bir kemik bulunur. Bu kendini koruması içindir ve diğer palyaçolarda bulunmaz. Kızıl palyaço balığını kepçeyle alırken dikkat edilmelidir, yüzündeki bu kemik ağlara takılabilir.
2 rengi vardır. Biri beyaz diğeri altın rengi çizgilidir. Altın çizgili kızıl palyaço balıkları gençken beyaz çizgilere sahiptir, büyüdüklerinde beyaz çizgileri altın rengine dönüşür o yüzden yavru aldığınız kızıl palyaçoların ne renk çizgili olacağı size süpriz olabilir.
Kızıl palyaçolar en az domates palyaço balıkları kadar agresif ve bölgecidir. Özellikle diğer palyaço ve papazbalığı türlerine karşı çok saldırgandırlar. Bu yüzden akvaryuma yeni balık eklerken dikkatli olunmalıdır. En büyük palyaço türüdür ve 15cm’ye kadar büyüyebilirler. Doğada yuva olarak yalnızca Entacmaea quadricolor’u kullanırlar.

Kokarca kompleksi

Kokarca kompleksi palyaçolar genel olarak çekingen ve anemonlarından ayrılmayan palyaçolardır. Pembe (A. perideraion – Pink skunk clownfish), turuncu (A. sandaracinos – Orange skunk clownfish) ve normal (A. akallopisos – Regular skunk clownfish) kokarca palyaço balıkları en fazla bulunan kokarca palyaço komplekslerindendir.
Doğada pembe kokarca palyaço balığı Heteractis crispa, H. magnifica, Stichodactyla gigantea ve Macrodactyla doreensis’i, turuncu kokarca palyaço balığı H. crispa ve S. mertensii’yi ve normal kokarca palyaço balığı H. crispa, H. magnifica ve S. mertensii’yi yuva olarak kullanır.
Akvaryuma özellikle ilk koyulduklarında oldukça utangaç davranabilir. Korkaklıklarını azaltmak için balığı yalnız eklemeyin, mümkünse çift olarak ekleyin. Ayrıca akvaryumda başka agresif balık olmaması da oldukça önemli. Bazen bu palyaçoları eve gelen bir misafir veya protein toplayıcı dahi korkutabilir ve 1 gün boyunca kayaların arkasına saklanmalarına neden olabilir.
Bu palyaço balıkları üretim yapmak isteyenler için pek uygun değildirler çünkü bir süre yumurtlayıp uzunca bir ara verirler ve tekrar yumurtlarlar.
 

Perkula kompleksi

Perkula kompleksi iki balık içerir A. ocellaris ve A. percula. Bu iki balık akvaryumcularda en fazla görülen palyaço türlerindendir. Özellikle A. ocellaris “Finding Nemo” filminden sonra oldukça popüler olmuştur.
Perkula ve ocellaris palyaço balıkları birbirlerine çok benzerler. Genel olarak perkulada siyahlık daha fazladır fakat aynı renkte biri perkula biri ocellaris olan iki palyaço da olabilir. Ayırmak için en fazla kullanılan yol gözlerin etrafındaki halkadır. Bu halka ocellariste daha koyu, perkulada daha açıktır. Perkula en küçük palyaço türüdür. Ocellaris perkuladan biraz daha büyüktür fakat daha barışçıldır.
Ocellaris palyaço balığı 8-9cm’ye kadar büyüyebilir. Doğada diğer çoğu palyaço türü gibi 1 dişi, 1 aktif erkek ve küçük pasif erkekler halinde Heteractis magnifica, Stichodactyla gigantea ve S. mertensii içinde bulunurlar. Fakat akvaryumda gruplar halinde tutmak oldukça zordur o yüzden yalnızca bir çift tutulması önerilir. Palyaçolar arasında en barışçıl olanlardır fakat palyaçolar papazbalığı ailesindendirler ve bölgecidirler. Maroon veya domates palyaço balığı kadar olmasa da ocellaris palyaço balıkları da bölgelerini diğer balıklara karşı koruyacaktırlar.
Palyaçolarda güçlü olan dişi, daha güçsüz olan erkektir. Protandrik hermfrodittirler yani erkekler olarak doğarlar, erkekler dişiye dönüşebilirler fakat dişi bir palyaço cinsiyet değiştiremez. Eşleştirmenin en iyi yolu 2 tane çok küçük ocellaris palyaço almaktır. Böylece güçlü olan ilerde dişiye dönüşür.
Türkiye’ de en fazla bulunan ocellaris palyaçolar, doğadan yakalanmış turuncu renkli, 3 beyaz çizgili ocellarislerdir. Bunun dışında genelde siyah perkula diye bilinen fakat aslında A. ocellaris olan siyah ocellaris palyaçolar da vardır. Ayrıca üretim sonucu yurtdışında birçok eksik-çizgili ocellaris palyaçolar da doğar. Bunların sağlık açısından bir sorunu yoktur yalnızca beyaz çizgilerinin şekli değişik olabilir veya bir kısmı kayıp olabilir. Bazen eksik-çizgili palyçolardan çok ilginç desenli olanları çıkar ve bunlar yüksek fiyatlara satılırlar.
Perkula palyaço balığı ise en küçük palyaço türüdür ve yaklaşık 7cm ya da biraz daha fazla olur. Davranış olarak daha küçük olmasına rağmen ocellaristen daha bölgecidir. Doğada yuva olarak kullandığı anemonlar Heteractis crispa, H. magnifica ve Stichodactyla gigantea’ dır.
Perkulaların da bir çok farklı rengi vardır. Vücuttaki siyahlık ocellarisinki kadar az yada beyaz çizgilerin arasını kaplayacak kadar çok olabilir. Beyaz çizgilerin arası tamamen siyah olduğunda bu perkulalara “oniks perkula” deniyor ve fiyat oldukça artıyor. Solomon adası perkula palyaçolar ise isminden de anlaşılacağı gibi bu adadan geliyor ve oldukça koyu, kırmızıya yakın turuncu bir renge sahiptir. Ayrıca perkulaların rengi sarıdan koyu turuncuya kadar değişebilir.

Semersırtı kompleksi

Semersırtı kompleksi üç palyaço türünden oluşur. Sebae palyaço balığı (A. sebae) çoğu zaman clarkii ile karıştırılır fakat clarkiinin 3, sebaenin 2 çizgisi vardır. İlk keşfedilen palyaço balığı olan semersırtı palyaço balığının (A. polymnus – Saddleback clownfish) çizgileri ise farklılık gösterebilir. Genelde ikinci beyaz bant alttan birleşmez. Tüm semersırtı kompleksleri çok korkaktır ve bazen korkudan camlara çarpıp yaralanabilirler. Akvaryum ortamına alışmakta pek iyi değildirler.
Sebae palyaço balığı doğada Stichodactyla haddoni’yi, mavi dudaklı palyaço balığı (A. . latezonatus – Blue lip clownfish) Heteractis crispa’yı ve semersırtı palyaço balığı H. crispa, S. haddoni ve Macrodactyla doreensis’i yuva olarak kullanırlar.
 

Eşleştirme

Amphiprion cinsi palyaço balıklarını eşleştirmek kolaydır. 2 tane küçük almak bunun en kolay yoludur. 2 tane 2-3 cm boyunda palyaço balığı aldığınızda bunlardan büyük ihtimalle ikisi de erkektir. Zamanla daha güçlü olan dişiye dönecektir.

Eğer mevcut Amphiprion cinsi palyaço balığınıza bir eş alacaksınız evdeki balığınızdan daha küçük bir balık seçmeniz lazım çünkü palyaço balıkları en fazla 6-8 hafta yalnız kaldıklarında dişiye dönüşürler. Fakat bu biraz daha tehlikelidir çünkü eski palyaço balığı yeni gelene saldırabilir o yüzden akvaryum izlenmelidir ve gerektiğinde müdahale edilmelidir. Yeni eklenen palyaço balığı çok büyük olmamalı, 2-3cm civarında olmalıdır ve eski palyaço balığının da çok büyük olmaması bir avantajdır.

Premnas cinsi yani kızıl palyaço balıklarında ise durum biraz farklıdır. Kızıl palyaço balığı çiftinde dişi ile erkek arasında boy farkı çok fazladır. Ayrıca kızıl palyaço balıkları yeni gelen palyaçolara karşı çok agresif davranır. İlk başta büyük, en az 7-8cm boyunda, dişi bir kızıl palyaço balığı almalısınız ve bunu akvaryuma koyup yerleşmesini beklemelisiniz. Daha sonra en fazla 2-3cm boyunda bir palyaço alıp bunu balıkların birbirini görebileceği fakat birbirlerine dokunamayacakları şeffaf bir kutuya koymalısınız. Bu kutu aynı akvaryumun içinde durmalı ve etrafında kutuya su girmesi için delikleri olmalıdır. Yeni aldığınız yavru palyaçoyu bu kutuya koyun ve dişi ile erkeğin birbirini izlemesine izin verin. Eğer dişi agresif davranırsa yeni palyaçoyu akvaryuma koymayın ve kutunun içinde tutun. Zamanla yavruya alışacaktır ve alıştığını anladığınız gün yeni kızıl palyaçoyu akvaryuma ekleyebilirsiniz. Yine de başta dikkatli olmalısınız, dişi agresif davranırsa yeni palyaçoyu çıkarmaya hazır olun