DENİZ ATI AKVARYUMLARI-YAZAR:SELİM ÖZADAR

Bu makalede oldukça fazla bakılmak istenen ve oldukça ilginç olan deniz atlarından ve nasıl bir akvaryumda bakılmalarından bahsedeceğiz.

Genel

Deniz atları, deniz iğneleri ve deniz ejderleri gibi Syngnathidae familyasındandırlar. Genelde tuzlu suda yaşarlar fakat acı suda yaşayan türleri de vardır. Dünya'da 32 ve Türkiye'yi çevreleyen sularda 2 tür bulunur; Hippocampus hippocampus ve H. ramulosus. Bazı türler yalnızca 2cm iken bazıları 30cm'den fazla olabilir.

Tür seçimi:

Akvaryumu kurmadan önce ne tür bir deniz atı bakacağınıza karar vermelisiniz. Ayrıca ne besin verebileceğiniz de oldukça önemlidir, farklı tür deniz atları farklı besinlerle beslenirler.
Akvaryum doğumlu deniz atları her zaman doğadan yakalanmışlara göre daha avantajlıdır. Hastalık taşımazlar, donmuş yeme daha kolay alışırlar yada aldığınızda donmuş yem yiyor olurlar ve daha dayanıklı olurlar. Fakat, Türkiye'de akvaryum doğumlu deniz atı bulmak pek mümkün değildir o yüzden genel olarak doğadan yakalanmış deniz atlarından bahsedeceğiz.
H. hippocampus ve H. ramulosus ülkemizin etrafında görülen tek deniz atı türleridir. 15cm'ye kadar büyüyebilir. Doğada amfipodlarla beslenirler fakat akvaryumda mysis karidesi de verilebilir. Farklı renklerde bulunabilirler.
H. kuda ve H. comes genellikle ülkemizde bulunan tropikal orta boyda atlardandır. H. erectus ve H. reidi Amerika ve Brazilya'dan gelirler bu yüzden diğer iki türden daha az görülürler. Tüm bu türler 15-20cm arasındadırlar ve mysis, zenginleştirilmiş su piresi, amfipod gibi canlılarla beslenebilirler.
H. zosterae 5cm boyundadır ve Amerika'dan Türkiye'ye gelir fakat henüz Türkiye'de hiç görmedim. Zenginleştirilmiş yumurtadan yeni çıkmış artemia ile beslenerek yaşamını sürdürebilen tek deniz atıdır.

Akvaryum kurulumu:

Hangi cins deniz atına bakacağınıza karar verdikten sonra akvaryum kurulumuna geçebilirsiniz. Yukarıda deniz atalarını kabaca 3e ayırdık;
- Tropikal olmayan orta boy atlar
- Tropikal orta boy atlar
- Cüce deniz atları

3 sistemin kurulumu tabiki farklı. Tropikal orta boy atlar için kurulan akvaryum tropikal olmayan yani yerli deniz atları için de aynıdır. Tek fark yerli deniz atları olan akvaryum kışın 20, yazın da 24 dereceden fazla olmamalıdır.
Tank şekli deniz atlarında önemlidir. Deniz atları eninden çok boyuna yüzerler bu yüzden boyu eninden daha fazla olan bir akvaryum atlar için iyi olacaktır. En az deniz atının kuyruğu tamamen açık halinin uzunluğunun 3 katı önerilir. Orta boy atların en az 15cm olduğunu var sayarsak bu atlar için en az 45cm yüksekliğinde bir akvaryum gerekir. Tank hacmi ise 2-3 taneiçin en az 120 lt önerilir. Akvaryumun ne büyük ne de küçük olması gerekir çünkü küçük akvaryum balıkları strese sokarken büyük akvaryumda da beslenme zor olur. Cüce deniz atları için ise 15lt bir akvaryum 5-6 tanesi için yeterli olacaktır.
Orta boy deniz atları içim kurulan akvaryumlarda canlı kaya kullanabilirsiniz. Kum olarak çok ince bir kum kullanırsanız iyi olur fakat kum kullanmanız şart değildir, çıplak taban da gidebilirsiniz. Normal deniz akvaryumları gibi su yoğunluğunu 1,025-1,026'ya getirip, kum ve canlı kayaları koyup döngünün oluşmasını beklemelisiniz. Döngüyü hızlandırmak için akvaryuma küçük bir parça donmuş karides atabilirsiniz. Canlı koymadan önce en az 3 hafta beklemeniz önerilir. 3 hafta sonunda sudaki nitrit ve amonyak okunamayacak kadar az ise canlıları koyabilirsiniz. Akvaryuma kaya dışında deniz atlarının tutunmaları için plastik bitkiler ya da ölü gorgonian iskeletleri kullanabilirsiniz.
Cüce deniz atları için kurulmuş akvaryumlarda ise canlı kaya kullanılmamalıdır çünkü canlı kayalar hidroit ve narin cüce deniz atları için zararlı canlılar içerir. İçinde bioball bulunan çok küçük bir şelale filtre kullanabilirsiniz aerobik bakteriler için. Yalnız filtrenin emiş borusunu iyice kapamalısınız ve filtrenin gücünü olabildiğince kısmalısınız, yoksa deniz atları emiş borusuna takılabilirler. Kum olarak çok ince kum kullanabilir ya da çıplak taban gidebilirsiniz. Filtrede kullanacağınız biobalları oturmuş bir tanktan alırsanız daha iyi olur. Döngü tamamlandıktan sonra atları ekleyebilirsiniz. Atların tutunabilmesi için, yapay bitkiler ya da mercanlar kullanabilirsiniz. Plastik çok ince borular da bu iş için uygun olabilir.

Deniz atlarıyla konulabilecek diğer canlılar:

Deniz atları ile her canlıyı aynı akvaryuma koyamazsınız. İlk başta ata zarar vermemesi gerekir. Anemonlar, çoğu mercan türü, çoğu yengeç ve istakoz, melek, tang, palyaço balığı, papazbalığı ve benzer canlılar tamamen liste dışındadır. Ayrıca deniz atlarının besinlerine rakip olmamalıdırlar, yani balıkların yavaş beslenen canlılar olması gerekmektedir. Deniz atlarıyla bakılacak en iyi balıklar iğne balıkları, karides balıkları, Gobiosoma ve Gobiodon cinsleri ve dragonetler. Dragonetlerin (mandarin, scooter blenny...) bakımı küçük akvaryumlarda zordur bu yüzden ben pek önermem.
Bazı tür salyangozlar, küçük karidesler (boksör karidesi gibi agresif ve bölgeci karidesler hariç), küçük mantarlar ve zoanthidler dışındaki çoğu omurgasız deniz atları için zararlıdır.
Deniz atlarıyla kesinlikle karıştırılmaması gereken canlılar; anemonlar, büyük yüzücü balıklar (tang, melek, kelebek gibi), tüp anemonları, mantis karidesleri, uzun polipli sert mercanlar.
Cüce deniz atları çok narin olduğundan onların yalnızca sürüler halinde kendi başlarınca tutulmamaları önerilir.

Beslenme:

Alınan deniz atlarının çok büyük bir kısmı yemek yememekten ölüyor bu yüzden beslenme kısmı çok önemlidir. İlk başta deniz atları akvaryumda kendiliğinden oluşan canlıları yiyerek yaşamlarını sürdüremezler. Kesinlikle onlara günlük yem sağlamalısınız. Bazı ülkelerde akvaryum doğumlu deniz atları satılır ve bunlar çoğu zaman donmuş yem yer fakat Türkiye'de tank doğumlu at bulmak çok zordur, gelen at tank doğumlu olsa bile satın aldığınız yer büyük bir ihtimalle onun tank doğumlu mu olduğunu yoksa doğadan mı yakalandığını bilmez o yüzden deniz atı alırken en azından uzun bir süre canlı yem vereceğinizi unutmayın.
 

Mysis karidesi:

Mysis karides çoğu deniz atının doğada en çok yediği besinlerdendir. Akvaryumda da birçok deniz atı için uygundur ve çok besleyicidir. Türkiye'de malesef canlı yada donmuş mysis karidesi satılmamaktadır. Fakat denizlerimizde vardır. Genelde büyük anemonların kolları arasında yada mağraların içinde sürüler halinde bulunurlar. Bunları üretmek çok zor değildir yalnız sabır ve zaman gerekir. Öncelikle iki akvaryuma ihtiyacınız lazım; birine yetişkinleri diğerine de yavruları koymalısınız yoksa yetişkinler yavruları yiyebilir. Yamyamlık aç kaldıklarında mysis karidesleri arasında mevcuttur. Mysis karidesleri her birkaç haftada bir yavru verirler ve doğanlar 15 gün sonra yavru verebilecek erişkinliğe gelirler. Yavruları ve yetişkinleri artemia ile besleyebilirsiniz (mysis karideslerine verilebilecek en kolay bulunan besin). Deniz canlıları için çözünmemiş yağ asitleri (HUFA - Highly Unsaturated Fatty Acid) çok önemlidir ve denizde bu fitoplankton tarafından üretilir. Fitoplankton besin zincirinin en altında olduğundan her deniz canlısı bunun direkt yada dolaylı yollardan kesinlikle alır. Doğada deniz atlarının yediği mysis karidesleri de yedikleri planktonlar nedeniyle çözünmemiş yağ asitlerini içerir ve sonuçta deniz atları da bunu mysis karidesinden alırlar. Fakat evde üreteceğiniz mysis karidesleri çözünmemiş yağ asiti içerimiyor olacaktır. Mysislere verdiğiniz artemia ise tuzlusuda yaşayan ve çözünmemiş yağ asidine gerek duymayan ender canlılardandır (çünkü tuzlusuda yaşamasına rağmen denizde yaşamaz) ve bu yüzden deniz canlıları için besleyici değildir. Artemiaları mysislere veya herhangi başka bir deniz canlısına vermeden önce zenginleştirmeniz gerekir. Bunu iki türlü yapabilirsiniz. Birincisi çözünmemiş yağ asitlerini içeren bir vitaminle artemiayı zenginleştirmek yada canlı fitoplankton ile beslemek. Birinci yöntem tabiki çok daha kolaydır fakat örneğin fitoplankton verebileceğiniz mercanlarınız da varsa başka bir akvaryumda fitoplankton üreterek iki iş için de kullanabilirsiniz. Mysis karideslerini günde en az iki kere zenginleştirilmiş artemia ile besledikten sonra 1-2 hafta sonra yavruları göreceksinizdir. Yavruları diğer akvaryuma koyup onları isterseniz direkt deniz atlarına yada yine artemia ile besleyerek daha sonra verebilirsiniz. Mysis kültürünüzü deniz atlarınızı günde en az 2 kere besleyecek şekilde önceden düşünerek hesaplamalısınız çünkü daha sonra atları aldığınızda atlarınız az mysis kültürü sonucu mysislerin üreme hızından daha hızlı mysisleri yiyebilirler.

-Tekeler:

Yavru tekeler büyük boy deniz atlarına verilebilirler fakat aynı zamanda atın büyük ağzı olması gerekir. Örneğin H. comes çok küçük olmamasına rağmen ağzı yavru tekeleri yiyemeyecek kadar küçüktür. Teke üretmek mysis karidesinden daha zordur çünkü teke yavruları mysis yavrularından çok daha küçüktür ve yavruluk dönemleri çok daha uzun sürer. İlk başta fitoplankton ile beslenmiş rotifer (zooplankton) vermeniz gerekir. Biraz büyüdüklerinde zenginleştirilmiş artemia ile besleyebilirsiniz.

-Su piresi:

Su piresi tatlısu canlısıdır bu yüzden KESİNLİKLE çözünmemiş yağ asidi eklenerek verilmelidir. Tatlısu canlısı olduğundan üretimi ve bulunması diğerlerine göre daha kolaydır. Üretim için birçok yöntem vardır. Benim denediğim ekmek mayası yöntemiydi. 50lt bir akvaryuma su ve pireleri koydum. Bir bardağın içinde su ve ekmek mayasını karıştırıp akvaryum suyunu beyaz yapacak kadar döktüm. Çok bembeyaz olmasın, çok olduğunda zarar verebilir. Birkaç gün içinde suyun rengi açıldığında tekrar ekmek mayası koymalısınız. Kısa zamanda akvaryumun camlarında yürüyen siyah yavruları görürsünüz. Pireleri bir vitaminle zenginleştirdikten sonra atlara verebilirsiniz fakat bu listedeki diğer yemler gibi bu yem de devamlı tek başına kullanılmamalıdır ve diğer yemler ile takviye edilmelidir.

-Canlı doğuran yavrusu:

Canlı doğuran yavruları da büyük deniz atları için zaman zaman verilebilir fakat düzenli olarak verilmemelidir. Eğer zenginleştirirseniz iyi bir yem olabilir.

-Kum pireleri (Copepod ve Amfipodlar):

Bunlar deniz kenarında taşlar altından çıkarlar genelde. Copepodlar ince uzundur ve daha çok onlar bulunur. Ayrıca atların copepodları yemeleri daha kolaydır. Amfipodlar top böceğine benzerler ve aynı onlar gibi korktuklarında kapanabilirler. Atların yemesi biraz daha zordur. Bunları deniz kenarından aldıktan sonra başka bir akvaryumda üretebilirsiniz. Akvaryumda bir canlı kaya olması ve arada sırada küçük donmuş karides parçaları atmanız yeterli olacaktır fakat üreme hızları yavaş olabilir

-Yetişkin artemia:

Artemia büyüdükçe besin değerlerini kaybeder bu yüzden hem yavru hem de yetişkin artemianın çözünmemiş yağ oranın düşük olmasının dışında yetişkin artemianın bir de bu dezavantajı vardır bu da onu bir deniz canlısına verilebilecek en sağlıksız yemlerden biri yapar. Fakat hergün zenginleştirilmiş mysis ile beslenmek bile hergün zenginleştirilmiş su piresi, yetişkin artemia, canlı doğuran yavrusu ile beslemekten daha kötüdür bazen. Yani besin çeşitliliği de sağlıklı deniz atları elde etmek için en az verdiğiniz besin kadar önemlidir.

-Yumurtadan yeni çıkmış artemia:

Yumurtadan yeni çıkmış artemiayı genelde yalnızca cüce denizatları ve yavru denizatları yer. Zenginleştirildikleri sürece bu canlılara verilebilirler. Zenginleştirilmiş ve yumurtadan yeni çıkmış artemia cüce deniz atları için ideal yemlerdir.

-Vahşi deniz atlarını donmuş yeme alıştırma:

Doğadan yakalanmış deniz atlarını donmuş yeme alıştırmak oldukça zordur ve sabır gerekir. Bunun için farklı metodlar vardır, bazen en iyi yolu deneyip başarılı olamayabilirsiniz, bazen de akvaryumdaki başka bir canlıyı beslerken deniz atının verdiğiniz donmuş yeme saldırdığına şahit olabilirsiniz. En fazla sonuç alınan yol yavaş yavaş alıştırmadır. Bu yolda ilk başta canlı yem kullanırsınız. Canlı yemi devamlı akvaryumun bir köşesinden vermelisiniz. Bunu balıklar yemin oradan verildiğini anlayana kadar devam etmelisiniz. Artık yem zamanında atların direkt o bölüme geliyorlarda diğer aşamaya geçebilirsiniz. İkinci aşama ne yem verdiğinizle ilgili. Burada amaç normalde akvaryuma koyduğunuzda kaçan yemi daha yavaş hareket eden bir canlı haline getirmek. Örneğin eğer canlı teke yavrusu veriyorsanız yerine yaralı yavru teke vermelisiniz, eğer mysis karidesi veriyorsanız yerine yaralı yada baygın (bunu karidesi bir müddet suyun dışında tutarak yapabilirsiniz) mysis vermelisiniz... Eğer deniz atları bunu yemeyi reddederse önce canlı ve baygınları karıştırıp verebilirsiniz, canlıları yerken baygınları da alacaktırlar. Yine yemlemeyi aynı yerden yapınız. Atlar çok iyi bir şekilde bunu da aldıktan sonra bu sefer ölü vermeyi deneyin. Şekil olarak canlı olanlarla aynı olması gerekir yoksa atlar yemeyebilir. Eğer ölüleri yemezlerse bunu yine yararlılarla birlikte vermeyi deneyebilirsiniz, o zaman şansınız daha fazla olur. En son olarak uzun bir süre aynı yerden ölü yemi verdikten sonra donmuş yem deneyebilirsiniz fakat burda çok büyük bir dezavataj Türkiye'de henüz donmuş mysis karidesinin bulunmaması. Bu yönteme mysisle başladığınızda son aşama olarak ancak donmuş artemia kullanabilirsiniz Türkiye'de bulunabildiğinden fakat eğer donmuş mysis bulunsaydı oldukça iyi olacaktı. Donmuş yemlerden benim bildiğim kadarıyla krill ve artemia Türkiye'de bulunan deniz atlarının yiyebileceği tek yemler ve bunlar da uzun dönemde pek faydalı değil. Fakat bunları zenginleştirip ayrıca yukarıda yazan yemler ile de bir kombinasyon yapıp vermeniz balıkları sağlıklı tutacaktır.