KAFADAN BACAKLI AKVARYUMLARI

YAZAR SELİM ÖZADAR

Genel

Cephalopoda sınıfı yumuşakçalar içindedir ve bunların en gelişmişidir. 4 çeşit hayvanı içerir; ahtapotlar, kalamarlar, mürekkep balıkları ve nautiluslar. Türkiye'de bilinen yaklaşık 26 tür kafadanbacaklı vardır. Yurt dışında en fazla bakılan mürekkep balığı türü olan Sepia officinalis ve yine yurt dışında sık görülen bir ahtapot türü olan Octopus vulgaris Türkiye'yi çevreleyen sularda sık görülür. Nautilus ve kalamarlar boyları ve derinde yaşadıklarından akvaryumlarda nadir görülürler bu yüzden yalnızca ahtapot ve mürekkep balıklarından bahsedeceğiz

Ahtapotlar:

Ahtapotlar Kuzey ve Güney Buz denizlerinden tropikal resiflere kadar Dünya'nın tüm denizlerinde bulunur. Cüce ahtapotlardan Dev Pasifik ahtapotuna kadar çok farklı boylarda ve çok farklı derinliklerde yaşayan türler bulunur. 8 kolludurlar ve kollarında vantuzlar bulunur.
Ahtapotların tükürüklerinde toksin bulunur, genelde insana zarar vermez fakat bazı türlerin zehirleri insanı öldürebilecek kadar tehlikelidir. Renklerini ve hatta şekillerini dahi kamuflaj için değiştirebilirler. Ayrıca düşmanlarını korkutmak ya da onlardan kaçmak için mürekkep fışkırtabilirler.

Tür seçimi:

Ahtapotlar kısa yaşarlar. Ulaştıkları maksimum boy ve suyun sıcaklığı bunu etkiler. Küçük türler daha kısa, büyükler daha uzun yaşar. Genelde çok küçükler 4-6 ay, orta boydakiler 1-2 yıl ve dev ahtapotlar 3-4 yıl yaşar. Doğada soğuk suda yaşayan türleri ise ne kadar sıcak suda bakarsanız o kadar daha az yaşarlar.

Türkiye'yi çevreleyen sularda Octopoda takımından;
-Argonauta argo
-Cirrothauma murrayi
-Eledone cirrhosa
-Eledone moschata
-Octopus defilippi
-Octopus macropus
-Octopus salutii
-Octopus vulgaris
-Ocythoe tuberculata
-Ozaena ciryrhosa
-Ozaena moschata
-Tremoctopus violaceus bulunur.

Bu türlerden genelde en fazla görüleni ve en fazla bakılanı O. vulgaris'tir. O. vulgaris orta boy bir ahtapottur. Vücudu 25cm, kolları ise 1 metreye kadar büyüyebilir. Dayanıklı bir türdür ve 25-26C derece sıcaklığa kadar dayanabilir.

Türkiye denizlerinde bulunmayan, daha sıcak denizlerden gelen ve diğer ahtapot türlerine göre daha kolay bulunan Octopus bimaculoides de orta boy bir ahtapottur ve vücudu 17,5cm kolları 58cm boya ulaşabilir. Gövdesinde, gözlerin altında, sahte gözü vardır. Bu şekilde diğer ahtapotlardan ayrılabilirler.

Diğer bir kolay bulunan fakat çok daha küçük ve zehirli olan ahtapot türü Hapalochlaena lunulata'dır. Mavi halkalı ahtapot olarak da bilinir. Vücutları 5cm, kolları ise 7cm'dir. Kolay bulunması, parlak mavi halkalı ve küçük olmasına rağmen almamanızı öneririm. Bunun için 4 önemli neden sayabilirim;
- Çok güçlü zehirleri vardır ve ısırdıklarında ölümcüldürler.
- Yalnızla 6 ay yaşarlar. Yetişkin bir tane aldığınızda ise yalnızca 1-2 ay ömrü kalmıştır.
- Mavi halkaları yalnızca kızdıklarında ya da avlanırken görülür.
- O. bimaculoides kadar dışarıda dolaşmaz. Daha utangaç ve daha az oyuncudur.

Ev akvaryumlarında orta ya da küçük boy ahtapotlar bakılır genelde. Eğer yeriniz müsaitse ve gündüzleri daha çok etrafta dolaşacak türleri istiyorsanız doğada gece avlanmayan orta boydaki ahtapotları tercih etmelisiniz. Eğer çalışma masanızın üzerinde küçük ve loş bir akvaryumda bakabileceğiniz bir ahtapot istiyorsanız cüce ahtapotları tercih etmelisiniz.
 

Gerekenler:

Vulgaris gibi orta boy bir ahtapot için en az 300-350lt bir akvaryum gereklidir. Daha büyük olursa hem ahtapotun gelişimi için hem de ahtapotlar suyu kolay kirleten canlılar olduğundan daha iyi olur. Ahtapotlar çok küçük bir delikten bile geçebileceğinden akvaryumun heryerinin kapalı olması gerekebilirler. Kolaylıkla akvaryumun üzerinden de kaçabilirler. Motorların ve deliklerin hepsinin tamamen çok küçük delikli bir şeyle kapatılması gereklidir. Akvaryumda yuva olarak kullanabilecekleri mağaralar olması gerekir. Ayrıca PVC borular ve cam kavanozlar da oynamaları için işe yarayabilir. Su sıcaklığının 24-25C dereceyi aşmaması gerekir. Tropikal olmayan türler daha soğukta bakılırsa daha iyi olur. Aydınlatma çok önemli değildir fakat çok güçlü ışık olursa daha çok saklanacaktırlar. Bazı türler gece ortaya çıkarlar, gündüz çok az ışık veren lambalar kullanarak da bunları dışarı çıkarabilirsiniz.

Ahtapotlar kısa zamanda suyu kolayca kirletebildiklerinden bir protein toplayıcı oldukça yardımcı olacaktır. Haftalık %10-20 su değişimi de suyun kalitesinin yüksek tutulmasını sağlayacaktır. Bakır, amonyak ve nitrite karşı çok hassastırlar, bu yüzden akvaryum kurulduktan belli bir süre sonra (2-3 ay yeterli olacaktır) eklenmelidirler.

Tank arkadaşları:

Ahtapotlar kendi başlarına kendilerine özel tanklarda bakılmalıdırlar. Ahtapotunuzun yanına kendisiyle aynı boy yada daha küçük bir balık koyduğunuzda ahtapot büyük ihtimalle onları yiyecektir. Müren ve tetik balığı gibi yiyemeyeceği kadar büyük balıklar ise ahtapotu yem olarak görecektir. Papazbalıkları çok büyük akvaryumlarda bazen ahtapotlarla bakılabilirler. Hızlı olduklarından ahtapotlar bunları yakalamakta zorluk çekerler fakat papazbalıklarının ahtapotları rahatsız ettikleri de görülmüştür.
Neredeyse tüm karides ve yengeç türleri ahtapotlar için potansiyel yemdir. Deniz kestaneleri, hermit yengeçleri, salyangozlar ve deniz yıldızları bazen ahtapotlara yem olmazlar fakat denizlerdeki en akıllı hayvanlardan olan ahtapotlar bu canlıları yemenin bir yolunu da bulabilir.
Ahtapotlar kayaların ve akvaryumdaki diğer taşınabilir malzemelerin yerlerini değiştirmekten hoşlanırlar. Özellikle yuva yaparken akvaryumda mercan varsa bunları kullanacaktırlar. Anemon ve yakıcı mercanlar ise ahtapotların vücutlarına zarar verebilir. Son olarak bu canlılar yüksek ışık istediğinden ahtapotun saklanmasına neden olacaktır.

Yaşam süreleri:

Ahtapotların yaşam süreleri oldukça kısadır. Küçük boydaki ahtapotlar genelde 4-6 ay yaşarlar. Yalnız örneğin aldığınız bir mavi halkalı ahtapot illa 6 ay yaşamak zorunda değildir çünkü bu çok küçük boydaki ahtapotlar zaten çoğu zaman yetişkin haldeyken toplanır bu da genelde en fazla 1-2 ay yaşamalarına nedendir. O. bimaculoides ve O. vulgaris ise 1-1,5 yıl yaşar. Suyun soğuk olması metabolizmalarını yavaşlatacağı için daha uzun yaşamalarında yardımcıdır. Ayrıca kısa yaşadıklarından çok hızlı büyürler. Akvaryumda yavru olarak baktığınız bir O. vulgaris'in hergün daha çok büyüdüğünü görebilirsiniz.

Mürekkep balıkları:

Mürekkep balıkları Afrika, Avrupa ve Asya etrafındaki bazı denizlerde bulunurlar. Ahtapotlar gibi renk ve şekil değiştirip, düşmanlarından kaçmak için mürekkep fışkırtabilirler.

Tür seçimi:

Tür seçiminde kullanabileceğiniz akvaryum boyutu çok önemlidir. Mürekkep balıkları arasında en fazla tercih edilen tür Sepia officinalis'tir. Ülkemizin sularında da en fazla görülen mürekkep balığı türlerinden biridir. Yaklaşık 45cm boya ulaşır bu yüzden oldukça büyük bir akvaryum gereklidir. Ahtapotlar gibi kısa yaşadıklarından çok hızlı büyürler. 650-700 lt bir akvaryum yeterli olacaktır fakat daha küçüğü hem sizin için hem de mürekkep balığınız için oldukça zor olacaktır. S. bandensis ve Metasepia pfefferi daha az bakılan fakat Amerika'da akvaryumcularda daha fazla görülen türlerdir. Bunun nedeni S. officinalis Akdeniz gibi daha ılık denizlerden geldiğinden ve çoğu zaman buralardan Amerika'ya balık gönderilmediğin mürekkep balığı bakıcıları S. officinalis'e ulaşamazlar. Fakat S. bandensis ve M. pfefferi Asya'nın tropik denizlerinden gelir ve ara sıra ya dükkanın özel isteği üzerine ya da yalnışlıkla Amerika'daki akvaryumculara ulaşabilir. Gerçi artık Amerika'da ahtapot ve mürekkep balığı bakan kişiler gittikçe çoğaldığından türleri satan internet siteleri yavaş yavaş çoğalıyor. S. officinalis'in diğer türlere göre daha çok tercih edilmesinin nedeni ise ilk başta daha dayanıklı olması. Tropikal türler yolda gelirken genelde çok fazla strese giriyorlar. Diğer bir neden ise S.officinalis diğerlerine göre çok daha fazla büyüdüğü için yaşam süresi de çok daha uzun. S. bandensis ve M. pfefferi 5-10cm arasında oluyorlar ve yetişkin olarak yakalandıkları için genelde en fazla 1 ay yaşayabiliyorlar. Kısacası kendi denizlerimizde Amerikalıların aradığı S. officinalis'e sahip olduğumuz için oldukça şanslıyız. Türkiye'yi çevreleyen denizlerden başka tür mürekkep balıkları da bulabilirsiniz. Bazı türler akvaryum ortamı için oldukça uygundur ve 70lt akvaryumlarda dahi bakılabilirler.

Türkiye'yi çevreleyen sularda görülen mürekkep balıkları;

-Rossia macrosoma
-Sepia elegans
-Sepia officinalis
-Sepia orbignyana
-Sepietta oweniana
-Sepiola affinis
-Sepiola rondeleti

Macrosoma'nın 8cm, elegans'ın 9cm, officinalis'in 45cm, orbignyana'nın 12cm, oweniana'nın 7cm, affinis'in 2,5cm ve rondeleti'nin vücut boyu 6cm'dir.
Gördüğünüz gibi ülkemizde 70-100lt'lik akvaryum içinler de oldukça uygun mürekkep balıkları vardır. Önemli olan bu türleri bulmaktır, bulduktan sonra officinalis'in üretildiği gibi diğer küçük türleri de üretebilirsiniz. Böylece bu kısa yaşamlı türlerin hem soylarının devamını getirip ilerde tekrar nasıl bulacağım kaygısına düşmezsiniz hem de bu türleri dünyada üreten ilklerden olursunuz.

Gerekenler:

S. officinalis için minimum 650lt bir akvaryum gereklidir. Ayrıca suyu çok kirlettiklerinden ve kolayca mürekkep bırakabileceklerinden oldukça güçlü bir protein toplayıcının olması da önemlidir. S. bandensis gibi en fazla 5cm boya ulaşan mürekkep balıkları için 50-60lt bir akvaryum yeterli olacaktır fakat 10cm'den küçük türleri için 100lt bir akvaryum bence çok daha iyi olacaktır çünkü akvaryum ne kadar küçük olursa o kadar kolay kirlenir. S. officinalis ve diğer çoğu mürekkep balığı türü kuma gömülmeyi sever bu yüzden dipte çok ince kum olması iyi olur. Ayrıca özellikle küçük türleri saklanabilmesi için mağaralar olması mürekkep balığının stresini azaltır.
 

Tank arkadaşları:

Mürekkep balıkları günlerinin büyük bir miktarını ahtapotların aksine yüzerek geçirirler. Çok iyi avcıdırlar ve kendi boylarındaki canlıları dahi yakalayıp yiyebilirler, daha büyük balıklar ise mürekkep balığını büyük ihtimalle yemeye çalışacaktır. Balık, hermit yengeci, diğer yengeç türleri, karidesler, istakozlar... bu canlıları mürekkep balıklarıyla birlikte tutmak neredeyse imkansızdır. Mercanlar ve anemonlar mürekkep balığının narin derisine kolayca zarar verebilirler bu yüzden birlikte konulması önerilmez fakat bazı yumuşak mercanlar gibi zararsız türler mürekkep balığıyla birlikte konulabilir. Yüksek ışığın mürekkep balığını strese sokup saklanmasına neden olacağı unutulmamalıdır bu yüzden mürekkep balığına mercanın direkt bir zararı olmasa da bunu göz önüne almanız gerekir. Ayrıca mürekkep balıkları suyu çok fazla kirlettiklerinden mercanlar kötü koşuldaki suya dayanamayabilirler.

Kafadan bacaklıların beslenmesi:

Beslenme bu hızlı metabolizmalı hayvanlar için oldukça önemlidir. Beslenme aslında çok zor değildir fakat besin çeşitliliği ve hangi türün ne ile besleneceğini öğrenmek gerekir. Küçük ahtapotlat genelde yengeçle beslenir. Mavi halkalı ahtapot yengeç yiyen ahtapotlara güzel bir örnektir. Küçük karides ve benzer eklembacaklılarla da beslenebilirler. Daha büyük olan O. bimaculoides genelde deniz kabuklularıyla beslenir. Yengeç, karides, istakoz, mantis, balık ve benzer yiyecekleri de kabul edecektir. Aynı şey O. vulgaris için de geçerlidir. Mürekkep balıkları da yine benzer canlılarla beslenebilir. Ağızları hermitlerin kabuğunu kıracak kadar sert olduğundan hermit de verilebilir. Yengeç, karides ve balıklar da sevdikleri besinlerdendir. Kafadan bacaklıların canlı yada balıkçılardan aldığınız taze yemlerle beslenmesi gerekir. Hazır donmuş yada eskiden balıkçıdan alıp dondurduğumuz yemler pek iyi bir besin değildir.