Akvaryumlarımızın Şaklabanları
Yazar: Selim Özadar

 

Palyaçobalıkları şüphesiz en fazla sevilen, çoğumuzun akvaryumunda bulunan ve en dayanıklı deniz balıklarından biridir. Palyaçobalıkları Pomacentridae familyasındandır. Aynı familyada yine çok dayanıklı ve rengarenk türleri bulunan papazbalıkları da bulunur. Alt-familya Amphiprioninae 2 cinsi kapsar. Bunlar Amphiprion ve Premnas’tır.

Bu kadar fazla palyaço türü olmasına rağmen bunlardan yalnızca bazılarını Türkiye’ de bulabilirsiniz. En fazla görülen türler A. ocellaris, A. percula, A. frenatus, A. clarkii ve P. biaculeatus’tus. Bunların yanında A. ephippium, sebae, melanopus, sandaracinos, perideraion ve akallopisos da zaman zaman bulunabilir.

Bazı türler ise hiç akvaryum pazarına girmemiştir veya çok düşük sayıda girer. Bu palyaço türleri genelde ya askeri bölge içindedirler yada yaşadıkları yer koruma altına alınmıştır. Amphiprion omanensis ise yalnızca Umman Sultanlığının denizlerinde bulunur ve Umman Sultanı balıklarının toplanmasına izin vermez.

Palyaçobalıkları benzer özelliklerine göre kompleks adı verilen 6 ayrı gruba ayrılmıştır. 6 palyaçobalığı kompleksi 27 palyaço türü ile şunlardır (28. palyaço türü Amphiprion omanensis henüz bir komplekse sokulmamıştır);

Clarkii kompleksi

- A. akyndinos

- A. allardi

- A. bicinctus

- A. chagosensis

- A. chrysogaster

- A. chrysopterus

- A. clarkii

- A. fuscocaudatus

- A. latifasciatus

- A. tricinctus

Domates kompleksi

- A. melanopus

- A. ephippium

- A. frenatus

- A. mccullochi

- A. rubrocinctus

Kızıl palyaço kompleksi

- P. biaculeatus

Kokarca kompleksi

- A. akallopisos

- A. leucokranos

- A. nigripes

- A. perideraion

- A. sandaracinos

- A. thiellei

Perkula kompleksi

- A. ocellaris

- A. percula

Semersırtı kompleksi

- A. latezonatus

- A. polymnus

- A. sebae

Kompleksleri balıkları tanıtırken de kullanabiliriz. Her bir türü teker teker anlatmak yerine her bir kompleksi anlatmak daha kısa sürecektir çünkü komplekslerdeki balıklar aynı özellikleri taşırlar.

Clarkii kompleksi

Clarkii kompleksi en fazla palyaço türünü içeren komplekstir ve 10 tür içerir. Bunlar arasında en meşhuru A. clarkii’dir. Clarkii kompleksi palyaçobalıklarında 3 çizgi bulunur. Kuyrukları diğer palyaço türlerinden farklıdır ve bu yüzden daha hızlı yüzebilirler. Bir tehlike olduğunda diğer palyaçolardan daha hızlı kaçabileceklerinden, anemonlarından birkaç metre uzaklaşabilirler.

 

Fotoğraf: Davut Şems

Clarkii palyaçobalıklarında diğer clarkii komplekslerinde olduğu gibi erkek ve dişi arasında boy farkı oldukça azdır. Clarkiilerde genelde iki farklı renk bulunur; siyah ve sarı. 12-13cm’ye kadar büyüyebilirler. Doğada kullandıkları anemonlar; Entacmaea quadricolor (balon uçlu anemon), Heteractis crispa (sebae anemon), H. malu, H. magnifica (ritteri anemon), H. aurora, Stichodactyla gigantea, S. haddoni (halı anemonu), S. mertensii, Cryptodendrum adhaesivum ve Macrodactyla doreensis’tir (uzun tentaküllü anemon).

Domates palyaçobalıkları kadar agresif olmasalar da bölgelerini diğer balıklara karşı koruyacaktırlar. Bazı yerlerde yumurtadan çıkan clarkii yavrularının belli bir boya kadar artemia ile büyütüldüğü yazılmaktadır. Eğer artemiaya vitamin eklenirse belki sonuç daha başarılı olabilir fakat tabiki en iyi yöntem rotiferle beslemektir.

Domates kompleksi

Domates kompleksi palyaçolarda ateş palyaçobalığı (A. ephippium – Fire clownfish) dışında tüm cinsler yetişkin olduğunda gözün arka kısmına yerleşik tek bir çizgi bulundurur. Ateş palyaçobalığında ise hiç çizgi yoktur. Domates kompleksi palyaçobalıkları tüm palyaçobalıkları arasında en agresif olanlarındandır. İçinde domates palyaçobalığı olan bir akvaryuma elinizi dahi sokamayabilirsiniz. Eğer akvaryumda yuva olarak kullandıkları bir anemon varsa anemonun rahatı için kayaları kıpırdatabilirler, mercanları devirebilirler ve büyük bir alandaki kumu kuyruklarıyla akıntı yaparak kaldırabilirler. Boy olarak da kızıl palyaçobalıklarından sonraki en büyüklerindendirler. Domates komplekslerinde dişi ile erkek arasında boy farkı clarkiilerde olduğu gibi çok azdır bu yüzden eş seçerken çok dikkatli olunmalıdır. Eşleştirmek için iki çok küçük palyaço seçilmelidir.
Renk olarak domates palyaçobalığı (A. frenatus – Tomato clownfish), palyaçolar içinde en canlı kırmızıya sahip olanlardan biridir. Domates ve tarçın palyaçobalıkları (A. melanopus – Cinnamon clownfish) birbirine çok benzerler fakat domates palyaçoların en öndeki karın yüzgeçleri kırmızı, tarçın palyaçoların ise siyahtır.
Doğada tüm domates palyaço kompleksleri balon uçlu anemonu yani Entacmaea quadricolor’u yuva olarak kullanabilirler. Bunun yanında alev palyaçobalığı Heteractis crispa’yı, tarçın palyaçobalığı ise H. crispa ve H. magnifica’yı da doğada yuva olarak kullanır.

(Sırayla) Domates, tarçın ve ateş palyaçobalığı
Fotoğraf: Selim Özadar

 

Kızıl palyaço kompleksi

Kızıl palyaço kompleksi yalnızca tek bir balık içerir. Kızıl palyaçobalığının (P. biaculeatus – Maroon clownfish) yüzünde cüce melek balıklarınınkine benzeyen bir kemik bulunur. Bu kendini koruması içindir ve diğer palyaçolarda bulunmaz. Kızıl palyaçobalığını yakarken mümkünse kepçe kullanmamalıdır çünkü yüzündeki bu kemik ağlara takılabilir.

Bu türün 2 farklı renk varyasyonu vardır. Biri beyaz diğeri altın rengi çizgilidir. Altın çizgili kızıl palyaçobalıkları gençken beyaz çizgilere sahiptir, büyüdüklerinde beyaz çizgileri altın rengine dönüşür o yüzden yavru aldığınız kızıl palyaçoların ne renk çizgili olacağı size süpriz olabilir.

Kızıl palyaçolar en az domates palyaçobalıkları kadar agresif ve bölgecidir. Özellikle diğer palyaço ve papazbalığı türlerine karşı çok saldırgandırlar. Bu yüzden akvaryuma yeni balık eklerken dikkatli olunmalıdır. En büyük palyaço türüdür ve 15 - 16cm’ye kadar büyüyebilirler. Doğada yuva olarak yalnızca Entacmaea quadricolor’u kullanırlar.

 

 
Beyaz bantlı kızıl palyaçobalığı (solda) ve altın bantlı kızıl palyaçobalığı (sağda)
Fotoğraf: Melody Surber

 

Kokarca kompleksi

Kokarca kompleksi palyaçolar genel olarak çekingen ve anemonlarından ayrılmayan palyaçolardır. Pembe (A. perideraion), turuncu (A. sandaracinos) ve normal (A. akallopisos) kokarca palyaçobalıkları en fazla bulunan kokarca palyaço komplekslerindendir.

Doğada pembe kokarca palyaçobalığı Heteractis crispa, H. magnifica, Stichodactyla gigantea ve Macrodactyla doreensis’i, turuncu kokarca palyaçobalığı H. crispa ve S. mertensii’yi ve normal kokarca palyaçobalığı H. crispa, H. magnifica ve S. mertensii’yi yuva olarak kullanır.

 

(Sırayla) Pembe, turuncu ve normal kokarca palyaçobalığı
Fotoğraf: Selim Özadar

 

Özellikle akvaryuma ilk koyulduklarında oldukça utangaç davranabilir. Korkaklıklarını azaltmak için balığı yalnız eklemeyin, mümkünse çift olarak ekleyin. Ayrıca akvaryumda başka agresif balık olmaması da oldukça önemli. Bazen bu palyaçoları eve gelen bir misafir veya protein toplayıcı dahi korkutabilir ve 1 gün boyunca kayaların arkasına saklanmalarına neden olabilir.

Bu palyaçobalıkları üretim yapmak isteyenler için pek uygun değildirler çünkü bir süre yumurtlayıp uzunca bir ara verirler ve tekrar yumurtlarlar.

 

Perkula kompleksi

Perkula kompleksi iki balık içerir A. ocellaris ve A. percula. Bu iki balık akvaryumcularda en fazla görülen palyaço türlerindendir. Özellikle A. ocellaris “Finding Nemo” filminden sonra oldukça popüler olmuştur.
Perkula ve osellaris palyaçobalıkları birbirlerine çok benzerler. Genel olarak perkulada siyahlık daha fazladır fakat tamamen aynı renkte bir perkula ve bir osellaris de olabilir. Ayırmak için en sık kullanılan yol gözlerin etrafındaki halkadır. Bu halka osellariste daha koyu, perkulada daha açıktır. Perkula en küçük palyaço türüdür. Osellaris perkuladan biraz daha büyüktür fakat daha barışçıldır.

Osellaris palyaçobalığı 8-9cm’ye kadar büyüyebilir. Doğada diğer çoğu palyaço türü gibi 1 dişi, 1 aktif erkek ve küçük pasif erkekler halinde Heteractis magnifica, Stichodactyla gigantea ve S. mertensii içinde bulunurlar. Fakat akvaryumda gruplar halinde tutmak oldukça zordur o yüzden yalnızca bir çift tutulması önerilir. Palyaçolar arasında en barışçıl olanlardır fakat palyaçolar papazbalığı ailesindendirler ve bölgecidirler. Kızıl veya domates palyaçobalığı kadar olmasa da osellaris palyaçobalıkları da bölgelerini diğer balıklara karşı koruyacaktırlar.

 

Siyah ve turuncu osellaris
Fotoğraf: Selim Özadar

 

Palyaçolarda güçlü olan dişi, daha güçsüz olan erkektir. Protandrik hermfrodittirler yani erkekler olarak doğarlar, erkekler dişiye dönüşebilirler fakat dişi bir palyaço cinsiyet değiştiremez. Eşleştirmenin en iyi yolu 2 tane çok küçük osellaris palyaço almaktır. Böylece güçlü olan ilerde dişiye dönüşür.

Türkiye’ de en fazla bulunan osellaris palyaçolar, doğadan yakalanmış turuncu renkli, 3 beyaz çizgili ocellarislerdir. Bunun dışında genelde siyah perkula diye bilinen fakat aslında A. osellaris olan siyah osellaris palyaçolar da vardır. Ayrıca üretim sonucu yurtdışında birçok eksik-çizgili ocellaris palyaçolar da doğar. Bunların sağlık açısından bir sorunu yoktur. Yalnızca beyaz çizgilerinin şekli değişik olabilir veya bir kısmı kayıp olabilir. Bazen eksik-çizgili palyçolardan çok ilginç desenli olanları çıkar ve bunlar yüksek fiyatlara satılırlar.
Perkula palyaçobalığı ise en küçük palyaço türüdür ve yaklaşık 7cm ya da biraz daha fazla olur. Davranış olarak daha küçük olmasına rağmen ocellaristen daha bölgecidir. Doğada yuva olarak kullandığı anemonlar Heteractis crispa, H. magnifica ve Stichodactyla gigantea’ dır.

Perkulaların da bir çok farklı rengi vardır. Vücuttaki siyahlık ocellarisinki kadar az yada beyaz çizgilerin arasını kaplayacak kadar çok olabilir. Beyaz çizgilerin arası tamamen siyah olduğunda bu perkulalara “oniks perkula” deniyor ve fiyat oldukça artıyor. Solomon adası perkula palyaçolar ise isminden de anlaşılacağı gibi bu adadan geliyor ve oldukça koyu, kırmızıya yakın turuncu bir renge sahiptir. Ayrıca perkulaların rengi sarıdan koyu turuncuya kadar değişebilir.

 

Osellaris (solda) ve perkula (sağda) palyaçobalıkları
Fotoğraf: Gökhan Kukurt

 

Semersırtı kompleksi

Semersırtı kompleksi üç palyaço türünden oluşur. Sebae palyaçobalığı (A. sebae) çoğu zaman clarkii ile karıştırılır fakat clarkiinin 3, sebaenin 2 çizgisi vardır. İlk keşfedilen palyaçobalığı olan semersırtı palyaçobalığının (A. polymnus) çizgileri ise farklılık gösterebilir. Genelde ikinci beyaz bant alttan birleşmez. Tüm semersırtı kompleksleri genelde olduça utangaçtır ve bazen korkudan camlara çarpıp yaralanabilirler.

 

Fotoğraf: Davut Şems

 

Sebae palyaçobalığı doğada Stichodactyla haddoni’yi, mavi dudaklı palyaçobalığı (A. . latezonatus) Heteractis crispa’yı ve semersırtı palyaçobalığı H. crispa, S. haddoni ve Macrodactyla doreensis’i yuva olarak kullanırlar.

Eşleştirme

Amphiprion cinsi palyaçobalıklarını eşleştirmek kolaydır. 2 tane yavru balık bunun en kolay yoludur. 2 tane 2-3 cm boyunda palyaçobalığı aldığınızda büyük ihtimalle ikisi de erkek olur. Zamanla daha güçlü olan dişiye dönecektir.

Eğer mevcut Amphiprion cinsi palyaçobalığınıza bir eş alacaksınız evdeki balığınızdan daha küçük bir balık seçmeniz lazım çünkü palyaçobalıkları 2 ay ya da daha uzun süre yalnız kaldıklarında dişiye dönüşebilir. Fakat bu biraz daha tehlikelidir çünkü eski palyaçobalığı yeni gelene saldırabilir o yüzden akvaryum izlenmelidir ve gerektiğinde müdahale edilmelidir. Yeni eklenen palyaçobalığı çok büyük olmamalı, 2-3cm civarında olmalıdır ve eski palyaçobalığının da çok büyük olmaması bir avantajdır.

Premnas cinsi yani kızıl palyaçobalıklarında ise durum biraz farklıdır. Kızıl palyaçobalığı çiftinde dişi ile erkek arasında boy farkı çok fazladır. Ayrıca kızıl palyaçobalıkları yeni gelen palyaçolara karşı çok agresif davranır. İlk başta büyük, en az 7-8cm boyunda, dişi bir kızıl palyaçobalığı almalısınız ve bunu akvaryuma koyup yerleşmesini beklemelisiniz. Daha sonra en fazla 2-3cm boyunda bir palyaço alıp bunu balıkların birbirini görebileceği fakat birbirlerine dokunamayacakları şeffaf bir kaba koymalısınız. Bu kutu aynı akvaryumun içinde durmalı. Yeni aldığınız yavru palyaçoyu bu kutuya koyun ve dişi ile erkeğin birbirini izlemesine izin verin. Eğer dişi agresif davranırsa yeni palyaçoyu akvaryuma koymayın ve kutunun içinde tutun. Zamanla yavruya alışacaktır ve alıştığını anladığınız gün yeni kızıl palyaçoyu akvaryuma ekleyebilirsiniz. Yine de başta dikkatli olmalısınız, dişi agresif davranırsa yeni palyaçoyu çıkarmaya hazır olun

 

 

Sitedeki bütün yazı ve fotoğraflar Resif Bölgesi'ne aittir. İzinsiz kullanılan içerik hakkında yasal işlem başlatılacaktır.