Jump to content
       
  • Siyanürlü Balıklar


    cengoco

    Siyanürlü Balıklar
    İhsan ÇELİK

    Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
    ihsancelik@comu.edu.tr

     

    Mercan resifleri, biyolojik çeşitlilik bakımından yağmur ormanlarını andıran ve mercan, balık, omurgasız, karides gibi binlerce tür canlıyı bir arada barındıran global ekosistemin önemli bir parçasıdır. Mercan resiflerinde insanları kendilerine hayran bırakan her renkte canlıya rastlanabilmektedir. Başlangıçta bu güzel dünyayı dalarak izlemekle yetinen insanoğlu, bununla tatmin olmayıp hoşuna giden balıkları, mercanları, denizyıldızlarını, yengeçleri, anemonları vs. doğal ortamlarından koparıp kendi evinde veya iş yerindeki akvaryumlarda barındırmaya başlamıştır. Gittikçe büyüyen bu heves milyonlarca insanı ve binlerce canlı türünü içine alarak zamanla kocaman ticari bir sektöre dönüşmüştür.

    19160434689_71a1df94bc_z.thumb.jpg.f24a9
    Joe Sylvester Solomon Adaları'nın Malaita vilayetine bağlı Fumato'o Adası'nda bir resif balığı yakalıyor
    WorldFish / Filip Milovac

    Günümüzde akvaryum sektörü, dünyada multimilyon dolarlık bir ekonomik boyuta ulaşmıştır. Bu kadar büyük bir sektörün ana kaynağını başta balıklar olmak üzere diğer sucul canlılar oluşturmaktadır. Akvaryum canlıları tatlı su ve deniz canlıları olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Tatlı su akvaryumlarında barındırılan canlıların %98'i insan eli altında üretilip çoğaltılırken %2'si doğadan yakalanmaktadır. Diğer yandan deniz akvaryumu için kullanılan canlıların ancak %2'si kültür yoluyla üretilebilmektedir, geriye kalan %98'lik kısmı doğadan temin edilmektedir. Dünyada yıllık 14-30 milyon deniz balığının, 3000 ton civarında canlı kayanın, yüz binlerce kilogram mercanın doğadan toplandığı ve 1500? e yakın denizel canlı türünün ticaretinin yapıldığı tahmin edilmektedir. Doğadan bu kadar çok canlının toplanması ve toplanmaya devam etmesi ekolojik dengeyi olumsuz yönde etkilemektedir, etkilemeye de devam edecektir. Deniz akvaryumlarında kullanılan canlıların hemen hepsi ekvatorun 30'N ve 30'S enlemleri arasında yer alan tropikal bölgelerde özelliklede mercan resiflerinden temin edilmektedir.Dünyanın değişik yerlerindeki mercan resiflerinden toplanan canlılar talep olan ülkelere ihraç edilmektedir.Yalnızca Filipinler ve Endonezya?daki resiflerden yakalanan deniz akvaryum balıklarının yaklaşık %85'i Amerika ve Avrupa?ya ihraç edilmektedir. Sri Lanka, Pasifik Adaları, Hawai, Florida, Karayipler, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu adaları/Doğu Afrika ülkeleri gibi ülkelerde de canlı toplanan resif alanları mevcuttur. Bu ticari işleyiş çerçevesinde global akvaryum ticareti hızla büyümeye devam etmektedir. Toplam canlı mercan ticareti 1991 yılında %5 ten 1997 de %53 oranında büyümüştür. Günümüzde yalnızca Amerika'daki deniz akvaryumlarında 1 milyon sert mercan, 6 milyon yumuşak mercan bulunduğu tahmin edilmekte. Tropikal balıkların ve mercanların kültürü yapılmakta ancak kültür yoluyla üretilen ürün ihtiyaç duyulan talebin çok altındadır. Örneğin; mercan kültürü yapan mercan çiftlikleri mevcut ancak çiftliklerin ürettikleri mercan toplam mercan miktarının yalnızca %0.03 ü kadardır.

    8302873784_b42a85bd13_z.thumb.jpg.d26ee7
    Solomon Adaları, Batı vilayetinde kırsal mercan çiftliği projesi
    WorldFish / Wade Fairley

    Deniz akvaryumları için her yıl yüz binlerce kilogram mercan ve canlı kaya, 15-20 milyon balık alıp satılmaktadır. 1000 den fazla farklı türü bu ticaret kapsamına girmektedir. Her geçen yıl biraz daha büyüyen akvaryum sektörü için talep edilen canlıların büyük oranının doğadan temin edilmesi bazı canlıların neslini tükenmesine bile neden olabilecek boyutlara gelmektedir. Örneğin; Endonezya Bangay Adalarının endemik türü olan Bangay kardinal balıklarının (Pterapogon kauderni ) binlercesi deniz akvaryumlarında kullanılmak üzere doğadan toplanıp ihraç edilmektedir. Bu şekilde devam etmesi halinde dünyada sadece bu adalarda yaşayan bu türün nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalacaktır.

    Özel ekosistemler sınıfına giren mercan resiflerinin yaşamını pek çok şey tehdit etmektedir. Balıkçıların avlanırken resiflere zarar vermeleri önemli bir tehdit unsurudur. Ayrıca teknelerden bırakılan çapaların, suya giren insanların, insan kaynaklı kirleticilerin verdiği zararların yanı sıra akvaryumlar için mercan, balık, canlı kaya ve diğer canlıların toplanması ile de resiflerdeki yaşam ciddi anlamda tehdit edilmektedir. Binlerce canlının ve canlı kayanın doğal ortamlarından alınması önemli bir sorundur ancak canlıların toplanması esnasında uygulanan yanlış metotlar, doğaya verilen zararı katlamaktadır.

    Resif canlıları özellikle de balıklar doğal ortamlarından akvaryumlara gelinceye kadar çeşitli aşamalardan geçerler. Öncelikli olarak balıkların yakalanmaları gerekmektedir. Balıkları canlı bir şekilde yakalayabilmek amacı ile ağ, tuzak, kepçe gibi değişik ekipmanlar kullanılabilmektedir, fakat en yaygın kullanılan metot sodyum siyanür başta olmak üzere bazı kimyasal maddelerin kullanılmasıdır. Balıkları sersemletmek maksadıyla uygulanan bu metot balıkları canlı bir şekilde yakalayabilmek için diğerlerinden çok daha başarılı sonuç vermektedir.

    Video: Siyanür ile Resif Balıklarının Yakalanışı

    Balık toplayıcıları bir pipetin içine doldurulan seyreltilmiş sodyum siyanürü mercanların arasına saklanmış balıkların üzerine veya yakınlarına püskürtürler. Siyanürü soluyan balık bir süre sonra bayılır, toplayıcıda fazla zahmete girmeden balıkları toplar. Buraya kadar her şey normal görülebilir ancak Sodyum Siyanür güçlü bir zehirdir. Canlıların solunum sistemini etkileyerek birkaç hafta sonra ölmelerine neden olmaktadır. Siyanür kullanırken hedef balığın dışında başka balıkların ve canlıların etkilenmesi de söz konusudur, siyanür mercan poliplerini, simbiyotik algleri ve resif sağlığı için gerekli olan diğer organizmaları öldürür. Siyanür kullanılarak yakalanan akvaryum balıklarının % 80'i satılmadan önce veya sonra ölmektedir. Buna ilaveten siyanür kullanan balıkçı veya dalgıçta yapılan bu uygulamadan etkilenir. Acemi dalgıçların zehirlenmesine bile neden olabilir. Siyanür ilk defa akvaryum balıklarını sersemleterek yakalamak için ilk defa 1960lı yıllarda Tayvan ve/veya Filipinler'de kullanılmıştır. Son on yıldır siyanür kullanımı yasal olmamasına rağmen resif balıklarını toplamada uygulanan en yaygın metot olmayı sürdürmektedir. Filipinler de balık yakalamak için her yıl 150 ton siyanür kullanıldığı rapor edilmektedir.

    İnsanoğlu milyonlarca denizel canlıyı akvaryumlarda barındırabilmektedir. Başta siyanürlü toplama olmak üzere pek çok metodun yanlış uygulanmasıyla milyonlarca canlı daha toplama esnasında, akvaryumlara ulaşmadan yolda veya akvaryumlara alındıktan kısa bir süre sonra ölmektedir. Siyanürle toplanan balıklar akvaryumlarımıza kadar gelse bile hemen hepsi kısa bir süre sonra ölmektedir. Elbetteki bu katliam başta bilim adamları olmak üzere hükümetlerin ve uluslararası sivil toplum örgütlerin tepkisine neden olmaktadır. Bu bağlamda pek çok ülkede siyanürle balık avcılığı yasaklanmıştır. Eline kepçeyi alan her dalgıcın balık toplamasına müsaade edilmemektedir. Bu amaçla eğitim programları düzenlenmekte bu programın sonunda sertifikalar verilmektedir. Bu konuda çalışan organizasyonlardan en önemlilerinden biri MARINE AQUARIUM COUNCIL (MAC) dir. Kar amacı gütmeyen bağımsız bir organizasyon olan MAC; Filipinler, Endonezya, US ve EU gibi ithalat ve ihracat yapan ülkelerde aktivite göstererek uluslararası bir şebeke halini almıştır. 60 dan fazla ülkede yaklaşık 3000 iştirakçisi mevcuttur. MAC'ın görevi, mercan resiflerini ve diğer deniz ekosistemlerini korumak, kalite ve standartları belirlemek, sertifikalandırmak ve geliştirmek tüketicilerin talebini güvenilir ve sertifikalı ürün alımına yönlendirmektir.

    Akvaryum sektörü özellikle Endonezya, Sri Lanka, Filipinler gibi Asya ülkelerinde önemli derecede geçim kaynağı olmuş durumdadır. Filipinler de 7.000, Sri Lanka da 50.000 civarında toplayıcı mevcuttur. Bu rakamların içerisine ailelerde eklendiğinde ortaya çıkan rakamın küçümsenemeyecek ölçüde olduğu görülmektedir. Sektörün ilk basamağında görev alan ve bu işten para kazanan toplayıcıların dışında ithalatçılar, ihracatçılar, toptancılar, taşıyıcılar, aracılar ve perakendeciler gibi değişik kollarda çalışan milyonlarca insan akvaryum canlıları üzerinden para kazanmaktadırlar. Bu kadar geniş kitleyi kapsayan akvaryum sektöründe insanların para kazanma ihtiyacı doğal hayatın zarar görmesine çoğu zaman tercih edilmektedir. Resiflerden topladıkları canlılardan gelir sağlayan Filipinler, Endonezya, Sri Lanka gibi ülke insanları bunun yanı sıra resiflere yapılan turizm dalışları sayesinde de para kazanabilmektedirler. İnsanlar gelir elde ettikleri kaynakların yani resiflerin zarar görmesi veya yok olması halinde bu işten kendilerinin de zarar görebileceklerini bildiklerinden resifleri korumaya ve yaşatmaya çalışmaktadırlar. Resifler üzerinden yıllarca geçim sağlayan insanlar daha uzun yıllar bu kaynağı kullanabilmek isteyeceklerdir. Bu yüzden de bu değerli kaynakları koruma gereksinimi duymaktadırlar. Gerek kamu kuruluşları gerekse uluslararası organizasyonların resiflerin ve denizel canlıların korunması yönündeki çabalarına rağmen deniz akvaryumlarında kullanılan canlıların büyük çoğunluğu hala doğadan temin edilmektedir. Üstelik pek çok ülkede uygulanan koruma ve kontrol yasalarına rağmen siyanür kullanımına devam edilmektedir.

    18832314133_a81c3db328_z.thumb.jpg.18023
    Toka Panda zıpkınla balık avlayarak resiften besleniyor - Solomon Adaları, Santupaele Köyü, Batı Vilayeti

    WorldFish / Filip Milovac

    Deniz canlılarını, evlerinin bir köşesine kurdukları akvaryumlarda görmek isteyecek kadar çok seven insanoğlu beklide birkaç yıl sürecek bir heves için canlıların bu şekilde zarar görmesini elbetteki istemeyecektir. Doğal hayata zarar vermeden de akvaryumlar kurmak mümkündür. Akvaryumlarda barındırılan canlıların doğayı tahrip etmeden güvenli ve tam kontrollü bir şekilde bilinçli uygulanan metotlarla temin edilmesi mümkündür. Bunun yanı sıra kültüre alınan denizel türlerin çoğaltılması ile de doğaya ve canlılara zarar verilmemiş olur. Üstelik kültür yoluyla üretilen canlılar doğadan yakalananlara nazaran akvaryumlara daha kolay adapte olabildiklerinden akvaryumdaki yaşam süreleri diğerlerinden daha uzun olacaktır.

     

    Kaynaklar

    Barber C. and Pratt, V. 1997. Sullied Seas: Strategies for combating cyanide fishing in SE Asia and beyond. World Resources Institute and

    International Marinelife Alliance-Philippines. In [ Holthus, P. 2004. The MarineAquarium Council and Environmental Certification for the

    Marine Aquarium Trade. Sustainable Use Case Study. (www.aquariumcouncil.org). 2004]

    Ellis, S. ve Ellis E., 2002.Recent Advances in Lagoon-based Farming Practices for Eight Species of Commercially Valuable Hard and Soft

    Corals - A Technical Report. Center for Tropical and Subtropical Aquaculture Publication No. 147.

    Green, E. and F. Shirley. 1999.The global trade in coral. WCMC Biodiversity Series No. 9. 70 pp. In [ Ellis, S. ve Ellis E., 2002. Recent

    Advances in Lagoon-based Farming Practices for Eight Species of Commercially Valuable Hard and Soft Corals - A Technical Report.

    Center for Tropical and Subtropical Aquaculture Publication No. 147]

    Green, E., 2002.Understanding the Trade in East Asian Aquarium Species. Marine and Coastal Pragramme UNEP World Conservation

    Monitoring Centre. Cambridge, United Kingdom.

    Jones, R. and Steven, A. 1997.Effects of cyanide on corals in relation to cyanide fishing on reefs. Marine and Freshwater Research 48: 517-522. In [ Holthus, P. 2004. The MarineAquarium Council and Environmental Certification for the Marine Aquarium Trade. Sustainable Use

    Case Study. (www.aquariumcouncil.org). 2004]

    Marine Aquarium Council, Certification for the quality and sustainability of marine ornamentals ... from reef to retail.

    <www.aquariumcouncil.org>

    McAllister, D., Caho, N. and Shih C. 1999.Cyanide fisheries: Where did they start? SPC Live Reef Fish Information Bulletin 5:18-21.

    Secretariat of the Pacific Community. In [ Holthus, P. 2004. The MarineAquarium Council and Environmental Certification for the Marine

    Aquarium Trade. Sustainable Use Case Study. (www.aquariumcouncil.org). 2004]

    Nolting, M. ve Schirm, B. 2003.Marine Ornamental Fish Trade in the Philippines New Ecological and Quality Standards. Lessons learned

    No. 2. Sector Project: Policy Advice for Sustainable Fisheries. Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (GTZ) GmbH

    Division 4500 ? Agriculture, Fisheries and Food Postfach 5180 65726 Eschborn, Germany

    Philipson, P.W. 1989.The Collection and Distribution of Marine Aquarium Fish in Indonesia

    and Singapore. In: The Marketing of Marine Products from the South Pacific, P.W. Philipson

    (ed). Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, 196-206. In [ Holthus, P. 2004. The MarineAquarium Council and

    Environmental Certification for the Marine Aquarium Trade. Sustainable Use Case Study. (www.aquariumcouncil.org). 2004]



    Kullanıcı Geri Bildirimleri

    Önerilen Yorumlar

    Henüz yorum yapılmamış



    Join the conversation

    You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

    Misafir
    Bir yorum ekle...

    ×   Yapıştırdığınız içerik biçimlendirme içeriyor.   Biçimlendirmeyi Temizle

      Only 75 emoji are allowed.

    ×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

    ×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Editör içeriğini temizle

    ×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.




×
×
  • Yeni Oluştur...